Op donderdag 11 juni werd in Leiden een lezing en debat gehouden over de bijensterfte. De lezingen werden gegeven door Dr. Henk Tennekes; toxicoloog en medeauteur van de ingezonden brief over de schadelijkheid van insecticiden voor honingbijen. En de heer Tjeerd Blacquiere, onderzoeker Wageningen Universiteit en auteur rapport Visie Bijenhouderij.
De verwachting was dat er veel tegenstellingen zouden zijn in de standpunten m.b.t. de oorzaken van bijensterfte. Echter uiteindelijk blijken de verschillen alleen te bestaan in het gewicht of belang dat men aan de verschillende oorzaken geeft. Wat vooral sterk naar voren kwam was dat beide wetenschappers het gevaar van de insecticiden voor de insecten onderschrijven!
Samenvatting lezing Dr. Henk Tennekes, toxicoloog:
Veel informatie van zijn presentatie staat al op deze weblog in verschillende artikelen als:
En op de website: bijensterfte.
Ik wil uit de lezing een bijzondere aspect uitlichten, namelijk de vergelijking die de heer Tennekes tussen het gebruik van systemische insecticiden nu en een milieuramp in het verleden.
DDT heeft voor de ontdekker Müller in 1948 een Nobelprijs opgeleverd! Echter jaren later was er internationaal een milieuramp, stierven bijna alle roofvogels en alle zeehonden door accumulatie van het gif (Silent Spring 1962, Rachel Carson). Nog maar net op tijd verbood de toenmalige minister dit gevaarlijk middel. (zie ook Kennislink: DDT)
Nu 2009 zijn er insecticiden die al in hele lage concentratie leiden tot “arbeidsongeschikte” honingbijen en bij nog iets hoger concentraties tot de dood. Treffen we deze middelen in sommige delen van Nederland aan in concentraties in het oppervlakte water tot 37* de toegestane norm!
Begin mei schreef de heer Tennekes i.s.m. de onderzoeker van der Sluijs een open brief aan de regering met het verzoek deze middelen in te perken.
En de minister? Die deed daar niets mee. Misschien kunnen we leren van het verleden?????
Een ander beeldend voorbeeld om aan te geven hoe giftig deze stoffen zijn:
Als we 1 gram Imidicloprid verdelen over de gehele wereldbevolking (±6,8 miljard mensen) dan heeft ieder mens genoeg van deze stof bij zich om 1 honingbij “arbeidsongeschikt” te maken (desoriëntatie, verstoord gedrag).
Verder wees de heer Tennekes op het feit dat wetenschappelijk is aangetoond dat insecticiden een honingbij ook gevoeliger maakt voor parasieten als bijvoorbeeld de Varroa mijt.
De heer Blacquiere ging eerst in op het belang van honingbijen. In deze weblog spreek ik over de waarde van de bestuiving door honingbijen van 750 miljoen, ik moet dit bijstellen naar ongeveer 1,1 miljard euro/jaar!
Zoals verwacht noemt de heer Blacquiere de Varroa mijt als een heel belangrijke oorzaak in de bijensterfte. Echter in tegenstelling tot eerder rapporten en lezingen geeft hij wel sterker aan dat de rol van de insecticiden niet onderschat moet worden. Hij pleit ook voor de volgende acties:
- Aanscherpen van de toelating van deze middelen
- Onderzoek gericht op de sub-lethale effecten
- Onderzoek naar de synergie tussen middelen (nu wordt elk middel apart getest maar een combinatie van bestrijdingsmiddelen tezamen kan giftiger zijn!)
- Dat de AID vaker controleert op het gebruik van middelen (als het nu fout gaat dan meldt de hobby imker het vaak niet omdat hij de verstandhouding met de beroepskweker niet wil verstoren en hem/haar “geen brood uit de mond wil stoten”); het aantal gevallen waarbij door “fouten”met bestrijdingsmiddelen honingbijen dood gaan kon wel eens hoger zijn dan wij nu weten.
Tot slot gaf de heer Blacquiere nog een uitleg van een wetenschappelijk onderzoek waarin is aangetoond dat honingbijen zo een goede communicatie wijze hebben middels de bijendans, dat ze daar tot op minder dan 1 graad de richting naar een goede broedgelegenheid kunnen overbrengen. Ik concludeer daaruit dan als dit proces zo subtiel en nauwkeurig is kunnen we ons voorstellen dat een geringe verstoring van gedrag van de honingbij als gevolg van insecticiden enorme gevolgen kan hebben.
Na de lezingen was er ruimte voor het stellen van een beperkt aantal vragen.
Vraag over het tekort aan honingbijen:
Antwoord de heer Blacquiere: in Nederland soms een licht tekort in de fruitteelt, gelukkig valt het verder nog mee maar we zitten aan de ondergrens van het aantal volken. Als nog meer imkers er mee stoppen of veel volken sterven komen er wellicht problemen.
Vraag over de oorzaak:
Antwoord de heer Blacquiere:
Bijensterfte kwam vroeger ook al voor, eerst was er Nosema, later de Varroa mijt. Invasieve parasieten zijn een groot probleem maar: Ik citeer: “er bestaan geen ongevaarlijke insecticiden” en “het is wetenschappelijk moeilijk om een causaal verband aan te tonen tussen bijensterfte en insecticiden, daarvoor lenen de huidige toelatingstoetsen zich niet voor”.
Vraag over het feit dat er allerlei middelen in het tuincentrum zijn te krijgen met deze stoffen:
Antwoord de heer Blacquiere: het is vreemd dat een particulier die als hobby tuiniert dit soort middelen kan kopen. Mieren horen nu eenmaal onder tegels. ( Zie het artikel Insecticiden om welke stoffen gaat het eigenlijk?)
Aan het eind van de vragen/discussie was er vanuit het publiek -waar burgers en imkers aanwezig waren- veel verontwaardiging en ongeloof over de volgende feiten:
- Dat de grootste bijenbond NBV wel stelt dat deze insecticiden gevaarlijk zijn maar officieel afstand neemt van de stelling dat deze insecticiden één van de oorzaken van bijensterfte zijn, ondanks het feit dat ook vanavond weer veel wetenschappelijk bewijs wordt getoond over de schadelijkheid van deze middelen voor honingbijen.
- Dat in Nederland deze middelen nog steeds zijn toegelaten terwijl in verschillende andere Europese landen de middelen zijn verboden of vrijwillig niet meer worden gebruikt. Waarom worden deze feiten niet overgenomen door de Nederlandse regering, waarom moeten we het eerst weer zelf wetenschappelijk aantonen voordat er iets gebeurt? De bestrijdingsmiddelen zijn niet de enige oorzaak, maar wel een oorzaak waar we makkelijk wat aan kunnen doen, door stoppen met deze middelen.
Als ik alle genoemde oorzaken genoemd in deze lezingen en het debat vergelijk met de tekst van de petitie Stop de Bijensterfte kan ik maar tot één conclusie komen. De inhoud van de petitie is een goede samenvatting van de standpunten van de onderzoekers en leeft onder betrokken burgers en imkers. Niets staat mij in de weg om de petitie definitief in te dienen.
DUS: binnenkort is de petitie online beschikbaar. Blijf deze weblog volgen voor de actuele stand van zaken of meld je via Enormail aan voor de mailinglist en ontvang automatisch een e-mail als de petitie start.
Voor wie de lezingen geheel wil lezen: op de site van imkerplatform staan links naar de pdf bestanden van de lezingen.
